گاوآهن های بشقابی عمودی یا تیلرهای بشقابی از لحاظ اصول کار، مابین گاوآهن های بشقابی و هرس های بشقابی قرار می گیرند و در نقاط مختلف دنیا به نام های تیلرهای بشقابی، گاوآهن های یک طرفه، گاوآهن های بشقابی گندمزار، تیلرهای بذرکار، دیسک های یک طرفه و نام های دیگر شناخته شده اند.
تاریخچه گاوآهن های بشقابی عمودی
گاوآهن های بشقابی عمودی در سال 1927 در منطقه گریت پلینز دشت های بزرگ ایالات متحده آمریکا ساخته و به بازار عرضه شدند. این گاوآهن ها در دهه 1930 برای طوفان های خاکی آن منطقه مورد نکوهش قرار گرفتند و حتی گفته می شد که آن ها موجب مسمومیت زمین می شدند اما امروزه چنانچه از آن ها در شرایط مناسب استفاده شود، ادوات با ارزشی محسوب می شوند.
از گاوآهن بشقابی عمودی یا تیلر بشقابی هرگز نباید به طریقی استفاده کرد که سطح خاک را صاف، لخت و پودری شکل به جای گذارده و باعث افزایش فرسایش بادی و آبدوی سطحی خاک گردند. سرعت حرکت گاوآهن نباید از 6/4 کیلومتر در ساعت تجاوز کند. سرعت زیاد گاوآهن، توان مورد نیاز را افزایش داده، باعث خرد شدن بیش از حد سطح خاک شده و در سطح خاک، خاشاکی به جای نمی گذارد تا از فرسایش بادی جلوگیری کند. مدیریت صحیح و خوب در اجرای عملیات، از قبیل استفاده از کولتیواتور مزرعه و رادویدر در ایجاد شرایط زراعی مطلوب و تامین بافت خوب خاک کمک می کند.
ساختار گاوآهن های بشقابی عمودی
شاسی، وضعیت چرخ و وسایل تنظيم عمق گاوآهن بشقابی عمودی همانند گاوآهن های بشقابی معمولی است اما بشقاب های کروی آن همانند بشقاب های هرس های بشقابی بر روی یک محور مشترک (یا چند گروه محور در انواع قابل انعطاف) قرار گرفته و می چرخند و معمولا خاک را به طرف راست می ریزند.
تعداد بشقاب های گاوآهن بشقابی عمودی بستگی به نوع گاوآهن داشته و از 2 تا 35 بشقاب تغییر می کند. قطر بشقاب ها معمولا از 46 تا 66 سانتی متر متغیر بوده و بسته به نوع خاک و کار، معمولا با فاصله 17/5 تا 25 سانتی متر از یکدیگر روی محور قرار می گیرند. چنانچه از این گاوآهن ها صرفا برای انجام عملیات آیش تابستانه و کشت بذر استفاده شود، معمولا بشقاب های کوچکتر و فاصله های کمتر توصیه می شود. برای خاک ورزی اولیه و عمق کار بیشتر، از بشقاب های بزرگتر و فاصله های بیشتر استفاده می شود.
زاویه برش گاوآهن های بشقابی عمودی یا تیلرهای بشقابی با دو روش به دست می آید. در یک روش، زاویه برش بین گروه بشقاب ها و خط جهت کشش و در روش دیگر این زاویه بین خط عمود بر جهت حرکت گاوآهن و گروه بشقاب ها قرار می گیرد.
زاویه برش گاوآهن بشقابی عمودی معمولا بین 42 تا 45 درجه است اما این زاویه بسته به نوع گاوآهن، شرایط خاک و نتیجه مورد نظر، از 35 تا 60 درجه قابل تغییر است. گاوآهن های بشقابی عمودی معمولا ادواتی مخصوص دیمکاری و تهیه بستر بذر و کشت بذر و کشت ریزدانه ها محسوب می شوند اما از آن ها با موفقیت در انواع خاک های با شرایط رطوبتی مختلف و مزارع برنج کاری نیز استفاده شده است. کار اصلی گاوآهن های بشقابی عمودی بریدن و مخلوط کردن خاک و بقایای گیاهی و حداقل خرد کردن خاک می باشد.
معمولا مقدار قابل توجهی از بقایای گیاهی در سطح خاک باقی می ماند که از فرسایش بادی و آبی خاک جلوگیری می کند. عمق کار بستگی به نوع تیغه ها و فاصله بین تیغه ها دارد و از ۵ تا ۲۰ سانتی متر تغییر می کند. از گاوآهن بشقابی عمودی یا تیلر بشقابی معمولا برای خاک ورزی اولیه و همچنین عملیات بعدی در آیش تابستانه استفاده می شود. این گاوآهن ها به خوبی عمل کنترل علف های هرز را انجام می دهند. با اضافه کردن ضمایم کارنده و کودپاش با یک بار استفاده می توان عملیات تهیه بستر بذر، کشت و کودپاشی را به طور همزمان و با هزینه کم انجام داد.